Wpływ kontekstu na oceny

W badaniu Browna (1953) amerykańskim respondentom zadawano dwa pytania: (1) czy ich zdaniem komunistyczni dziennikarze mogą przyjeżdżać do USA i pisać swoje artykuły bez żadnej cenzury oraz (2) czy amerykańscy dziennikarze mogą przyjeżdżać do krajów komunistycznych i pisać swoje artykuły beż żadnej cenzury. Badani zostali podzieleni na dwie grupy, które różniły się kolejnością stawianych pytań. W grupie pierwszej badani najpierw odpowiadali na pytanie pierwsze, potem na pytanie drugie, natomiast w grupie drugiej kolejność była odwrotna - najpierw pytanie drugie potem pierwsze.

Wyniki:

W grupie pierwszej na pierwsze pytanie "tak" odpowiedziało 37% osób na drugie zaś 63%. W grupie drugiej na pierwsze pytanie "tak" odpowiedziało 90% osób, natomiast na drugie 73%!!!

Brown, D. (1953). Stimulus similarity and the anchoring of subjective scales. American Journal of Psychology 66, 199-214.

Efekt uporczywości

W eksperymencie Andersona, Leppera i Rossa (1980) zadaniem osób badanych było rozstrzygnięcie, czy zamiłowanie do ryzyka sprzyja dobremu funkcjonowaniu w zawodzie strażaka. W jednej grubie badani zapoznawali się z przykładami dwóch osób, które lubiły ryzyko i były doskonałymi strażakami. W grupie drugiej badani zapoznawali się z przykładami dwóch osób, które nie lubiły ryzyka, a mimo to również były doskonałymi strażakami.

Wyniki:

Członkowie grupy pierwszej dochodzili do wniosku, że "lubiący ryzyko są odważniejsi i dlatego są lepszymi strażakami", natomiast w grupie drugiej, że "nielubiący ryzyka są rozważniejsi i dlatego są lepszymi strażakami".

W drugiej części eksperymentu wyjaśniano badanym, że zaprezentowane im przykłady nie były prawdziwe i zostały spreparowane przez eksperymentatorów. Nie miało to jednak żadnego wpływu na przekonania osób badanych, które trwały przy swoich pierwotnych sądach.

Anderson, Lepper, Ross (1980). Perseverance of Social Theories. The Role of Explanation in the Persistence of Discredited Information. Journal of Personality and Social Psychology 6, 1037-1049.

Efekt wstecznej pewności

W eksperymencie Fischhoffa (1977) osobom badanym dawano do rozwiązania test oceniający ich wiedzę z zakresu historii. Zadanie badanych polegało na określeniu prawdopodobieństwa rzeczywistego wystąpienia każdego z czterech podanych możliwych rezultatów danego wydarzenia historycznego. Połowie badanych powiedziano, która z możliwości wystąpiła naprawdę, lecz proszono je, żeby podały te oceny prawdopodobieństwa, jakichby dokonały, gdyby nie podpowiedziano im wcześniej "właściwych" odpowiedzi. Druga połowa badanych nie otrzymyała podpowiedzi.

Wyniki:

Grupa badanych, która otrzymała podpowiedź znacznie wyżej oceniała swoją znajomość poprawnych odpowiedzi w porównaniu z grupą, która podpowiedzi nie otrzymała.

Fischhoff, B. (1977). Perceived informativeness of facts. Journal of Experimental Psychology 3, 349-358.

Błąd konfirmacji

W eksperymencie Snydera i Swanna (1978), studentkom college'u mówiono, że osoba, z którą mają się spotkać, jest albo ekstrawertykiem (wylewny, ciepły, przyjazny), albo introwertykiem (trzymający się na dystans, chłodny, powściągliwy). Następnie proszone o przygotowanie zestawu pytań, które chciałyby zadać tej osobie w celu lepszego jej poznania.

Wyniki:
Osoby badane, które myślały, że spotykają się z ekstrawertykiem zadawały pytania potwierdzające tę hipotezę, takie jak: "co robisz, żeby ożywić spotkanie towarzyskie?", "w jakich sytuacjach jesteś najbardziej gadatliwy?". Osoby, które spodziewały się spotkania z introwertykiem, często pytały: "w jakich sytuacjach chciałbyś być bardziej bezpośredni?", "co ci się nie podoba w hałaśliwych spotkaniach towarzyskich?".

Snyder, M., Swann, W. (1978). Hypothesis-testing Processes In Social Interaction. Jurnal of Abnormal and Social Psychology 36, 1202-1212.

Wpływ teraźniejszości na przyszłe działania

W ramach jednego z badań przeprowadzonych przez Bargha i Chartranda (1999) uczestnicy składali trzydzieści czterowyrazowych zdań, wykorzystując zawsze cztery z pięciu słów, jakie mieli do dyspozycji. Przykładowo, słowa „oni, ją, zaczepiali, widzieli, często” mogły być zaaranżowane tak, by utworzyć „oni często ją zaczepiali”. Jedna grupa uczestników badania otrzymała listy zawierające słowa wyrażające koncepcje braku uprzejmości. Słowami tymi były: agresywny, bezczelny, niegrzeczny, zakłócać, naruszać, przeszkadzać, irytująco, przerwać, zuchwale, bezczelnie, nieuprzejmie, odpychający, denerwująco, obcesowo. Druga grupa uczestników otrzymała listy zawierające słowa określające uprzejmość: szacunek, honor, troskliwy, doceniać, cierpliwy, serdeczny, zapewniać, uprzejmy, uważny, dworny, wdzięczny, wrażliwy, dyskretny oraz skromny. Trzecia grupa uczestników otrzymała listę z neutralnymi wyrazami dobranymi tak, by nie sugerowały ani uprzejmości, ani nieuprzejmości.
Po ułożeniu wszystkich trzydziestu zdań uczestnicy zostali poproszeni o przejście na korytarz do kierownika eksperymentu, od którego mieli otrzymać dalsze instrukcje związane z drugą częścią badania. Uczestnicy zastawali kierownika w trakcie płynnej konwersacji, z kimś, kto wydawał się być tak jak oni uczestnikiem jakiegoś eksperymentu, lecz w rzeczywistości był pomocnikiem eksperymentatora. Autorzy mierząc czasy reakcji, chcieli zbadać, w jaki sposób przynależność do różnych grup wpłynie na zachowanie uczestników badania.

Wyniki:
Ponad dwie trzecie (67%) osób z grupy pierwszej (układającej zdania ze słów wyrażających brak uprzejmości) przerywało konwersacje przed upływem 10 minut, w porównaniu 6% osób z grupy drugiej (słowa wyrażające uprzejmość) oraz mniej więcej jedną czwartą (28%) osób z grupy trzeciej (słowa neutralne). Autorzy prosił również uczestników o opisanie, dlaczego czekali oraz dlaczego zdecydowali przerwać rozmowę. Żaden z uczestników nie stwierdził, by zadanie z kompletowaniem zdań mogło mieć jakikolwiek wpływ na ich działanie.

Bargh, J.A., Chartrand, T.L. (1999). The Unbearable Automaticity of Being. American Psychologist 54, 462-479

Rekonstrukcyjna natura pamięci

W badaniu Loftus i Palmer (1974) dwóm grupom uczestników pokazano nagranie wideo przedstawiające wypadek z udziałem dwóch samochodów. Manipulacja badawcza różnicująca obie grupy dotyczyła słowa wykorzystanego do zapytania o to, jak szybko jechały samochody, kiedy doszło do zderzenia. Jedną z grup zapytano: "Jak szybko jechały samochody, kiedy o siebie się roztrzaskały?", drugą "Jak szybko jechały samochody, kiedy się ze sobą stuknęły?" Ponadto obie grupy pytano, czy pamiętają, że po zderzeniu widzieli rozbite szkło.

Wyniki:
Osoby z pierwszej grupy odpowiadały, że samochody jechały średnio z prędkością około 41 mil na godzinę. Osoby z drugiej grupy, które widziały dokładnie tą samą scenę, co uczestnicy grupy pierwszej, odpowiadały, że samochody jechały średnio z prędkością 32 mil na godzinę. Pomijając fakt, że żadnego stłuczonego szkła nie było, o dostrzeżeniu nieistniejącego tłuczonego szkła informowało trzy razy więcej uczestników grupy pierwszej niż drugiej!!!

Loftus, E., Palmer, J. (1974). Reconstruction of Automobile Destruction. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior 13, 585-589.