Efekt wstecznej pewności

W eksperymencie Fischhoffa (1977) osobom badanym dawano do rozwiązania test oceniający ich wiedzę z zakresu historii. Zadanie badanych polegało na określeniu prawdopodobieństwa rzeczywistego wystąpienia każdego z czterech podanych możliwych rezultatów danego wydarzenia historycznego. Połowie badanych powiedziano, która z możliwości wystąpiła naprawdę, lecz proszono je, żeby podały te oceny prawdopodobieństwa, jakichby dokonały, gdyby nie podpowiedziano im wcześniej "właściwych" odpowiedzi. Druga połowa badanych nie otrzymyała podpowiedzi.

Wyniki:

Grupa badanych, która otrzymała podpowiedź znacznie wyżej oceniała swoją znajomość poprawnych odpowiedzi w porównaniu z grupą, która podpowiedzi nie otrzymała.

Fischhoff, B. (1977). Perceived informativeness of facts. Journal of Experimental Psychology 3, 349-358.

Sposób przedstawienia problemu

W swoim badaniu Daniel Kahneman i Amos Tversky (1984) prosili badanych o wyobrażenie sobie, że pełnią urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych. Następnie przedstawiali scenariusz, w którym informowali, że ich kraj jest zagrożony wybuchem epidemii, która może uśmiercić sześćset osób.
Badani otrzymywali specjalnie przygotowane przez doradców prezydenta programy zwalczania choroby. Poniżej zostaną przedstawione opisy programów dla dwóch grup eksperymentalnych.
Grupa 1:
- jeśli prezydent przyjmie program A, na pewno zostanie uratowanych dwustu ludzi;
- jeśli prezydent przyjmie program B, istnieje prawdopodobieństwo wynoszące jedną trzecią, że zostanie uratowanych sześćset osób, i prawdopodobieństwo równe dwóm trzecim, że nikt się nie uratuje.

Grupa 2:
- jeśli prezydent przyjmie program A, na pewno umrze czterystu ludzi;
- jeśli prezydent przyjmie program B, istnieje prawdopodobieństwo wynoszące jedną trzecią, że nikt nie umrze, i prawdopodobieństwo dwie trzecie, że umrze sześćset osób.

Zadaniem badanych było opowiedzenie się (indywidualnie) za jednym z dwóch przedłożonych programów.

Wyniki:
W grupie pierwszej 72% badanych wybrało program A, w grupie drugiej 78% badanych wybrało program B!!!


Kahneman, D., Tversky, A. (1984). Choices, values, and frames. American Psychologist 39, 555-594.

W obu grupach, zarówno programy A, jak i B są tożsame. Jedyna różnica polega na perspektywie przedstawienia. Według teorii perspektywy to, w jaki sposób zostanie ujęty dany problem, ma ogromne znaczenie.

Dostępność czasowa, a skłonność do pomagania

W badaniu Darleya i Batsona (1973) osobami badanymi byli studenci seminarium duchownego w Princeton przygotowujący się do wygłoszenia prelekcji na temat przypowieści o dobrym Samarytaninie. Studenci byli losowo przydzielani do dwóch grup, które różniły się treścią informacji jaka była im komunikowana. W grupie pierwszej każdemu studentowi komunikowano (indywidualnie), że jest już spóźniony na swoją prezentację i musi teraz spieszyć się do sali prelekcyjnej. W grupie drugiej komunikowano (również indywidualnie), że ma jeszcze sporo czasu do swojej prezentacji, ale równie dobrze może zmierzyć się z nią już teraz.
Po informacji każdy ze studentów podążał samotnie z sali przygotowań do sali prelekcyjnej. W połowie drogi napotykał w zaułku słaniającą się i kaszlącą osobę, która wyraźnie potrzebowała pomocy (w rzeczywistości był to pomocnik eksperymentatora). Studenci byli stawiani w obliczu wyboru: pomóc osobie w niedoli - tak jak postąpiłby dobry samarytanin - czy minąć ją, by spełnić swój obowiązek wygłoszenia prelekcji na temat wagi bycia dobrym Samarytaninem.

Wyniki:
90% studentów z grupy pierwszej nie pomogło mijanej osobie!!! W grupie drugiej, w której studenci nie byli poddawani presji czasowej większość udzieliła pomocy.

Darley, J., Batson, C. (1973). From Jerusalem to Jericho: A Study of Situational and Dispositional Variables in Helping Behavior. Journal of Personality and Social Psychology 27, 29-40.